Po trupach do celu, czyli pragnienie bohatera.

Jak to jest z tym celem? Co to znaczy, że bohater ma cel, do którego dąży? I czy w ogóle sensowne jest przypisywanie mu celu? Otóż tak, i cel w powieści nie tylko jest sensowny, ale i konieczny, bo jest on silnikiem, który ciągle napędza bohatera. Dzięki niemu podejmuje on wyzwania i to właśnie on decyduje o tym, co zrobi, wyznaczając postaci drogę. Bohater powieści, który nie ma celu, jest bierny w swoich działaniach, a to znaczy, że jest nudny, bo ni to się nie rozwija, ni to nie podejmuje wyzwań, nic, po prostu jest. Może być nie wiadomo jak wspaniały, ale jeśli nie ma celu, to książka jest bezwartościowa.

Bohater może pragnąć czegokolwiek: pieniędzy, władzy, zemsty, związku czy sławy. Nic nie stoi na przeszkodzie, by mógł marzyć, jednak musi mieć przeszkody na drodze do celu. Czytelnik znudzi się historią, jeśli protagonista zbyt szybko zdobędzie to, czego chce, a właśnie jednym z dobrych tworów napięcia jest to podążanie do celu i wyzwania. Może się nie udać, bohater może zginąć lub stracić coś ważnego, lecz może też to osiągnąć.

Przeszkody mają:

• Zweryfikować marzenie bohatera. Jak silne jest pragnienie? Czy może to chwilowa zachcianka? Przeszkody pozwalają ocenić, jak ważny jest dla niego ten cel. Również pokazują czytelnikowi jaki tak naprawdę on jest: czy odważny, ambitny i silny psychicznie, czy może posiadający słomiany zapał i niezdecydowany?
• Doprowadzić go do celu… lub nie. Tak, nie przesłyszeliście się. Bohater niekoniecznie może osiągnąć spełnienie, równie dobrze może do niego nie dotrzeć.
• Wzmocnić go. Jest ono na dwóch płaszczyznach:
  • Psychicznym. Postać coś sobie uświadamia, może to być coś opartego na jego zasadach moralnych, które zmienią się z biegiem historii (przyjaźń, miłość, honor itd.)albo zdobędzie doświadczenie w swojej pracy czy pojmie, komu ufać, a komu nie. Może także zdobyć wiedzę na określony temat.
  • Fizycznym. Nauczy się nowej rzeczy (na przykład fechtunku lub jazdy konnej, w przypadku wojownika), stanie się silniejszy i potężniejszy.
• Może zmienić jego cel. Bohater uświadomi sobie, czego tak naprawdę pragnął. Nie mylić z weryfikacją marzenia, ponieważ zmiana celu nie równa się z odpuszczeniem sobie całkowitego dążenia do spełnienia marzeń.
• Przemienić bohatera. Na lepsze, jak wzmocnienie go, lub na gorsze. Postać może niekoniecznie stać się dobra i silna, ale upadnie, pogrąży się, nawet umrze.
• Być okazją do poznania nowych towarzyszy, a co za tym idzie mają zweryfikować ich lojalność względem bohatera, ponieważ często też i od ich decyzji zależy, czy on pokona przeszkodę, czy nie.

Jaki może być cel?

• Dobry. Bohater chce uratować swój dom (też miasto, świat), rodzinę, przyjaciół, zdobyć wiedzę, osiągnąć szczęście.
• Zły. Zabić kogoś, zemścić się, ukraść coś i tak dalej.

Osobiście powiem, że najlepiej sprawdzają się cele dobre, bo czasami to właśnie pozytywny i szlachetny bohater jest lubiany, ale nie zawsze. Można umiejętnie prowadzić bohatera do złego celu, a zdobyć sympatię czytelników. Jak to zrobić? Dać mu historię, która usprawiedliwi jego cel. Bohater nie powinien chcieć kogoś zabić, bo tak, bo lubi, tylko musi coś się za tym kryć. Zemsta za śmierć przyjaciół lub rodziny, kradzież czegoś, co jest dla niego ważne, a mu zabrano. Niech coś sprawia, że tego chce.

Co napędza bohatera? Bohater musi pragnąć celu z jakiegoś ważnego dla niego powodu, który nim poruszy, z jakiejś skazy na przeszłości, żeby ona go pchała do przodu, by się nie cofał po kilku chwilach niepowodzenia. Nie może też być po prostu powodem, niech ogarną go dzięki temu emocje, uczucia. Niech rozpacza przy niepowodzeniu, niech to go zaboli, jak nuż wbity w plecy, i cieszy się, jak dziecko, kiedy uda mu się zrobić ten krok naprzód. Nie róbcie z niego marionetki, którą nic nie wzrusza, tylko chodzi tam, gdzie chcecie i robi to, co chcecie. Ludzie tacy nie są, mają psychikę i to z reguły na tyle słabą, by złamać się przy każdej okazji. Nie oszczędzajcie swoich bohaterów i nie litujcie się nad nimi, ale też nie róbcie z nich ofiar losu. Przeszkody mają ich napędzać, mają sprawiać, by bohater brnął dalej mimo chłodu i głodu. I, co najważniejsze, pokażcie, ile ten cel dla niego znaczy.

Często w powieściach zdarza mi się czytać o bohaterach, którzy niby mają swój cel i niby do niego dążą, ale nie jest on dla nich tak naprawdę ważny i równie dobrze mogliby sobie poradzić bez niego, a cel musi być taki, by bohater nie mógł sobie poradzić bez niego.

Konsekwencje celu

To moment, kiedy bohater, zdobywając swój cel coś zyskuje lub traci. To samo może zyskać, gdy nie osiągnie tego, z tym że w tym pierwszym warto, by więcej zyskał niż stracił, zaś w drugim odwrotnie – aby stracił więcej, niż zyskał. To samo tyczy się decyzji. Bohater nie może mieć wszystkiego, nie może zdobyć tego, na co nie zasłużył, na co się nie starał. Niech każda decyzja przyniesie mu i korzyści, i straty. Zweryfikuje marzenie i każde się nad nim zastanowić. Ważna jest też ambicja bohatera: pozwólcie mu się wahać, zastanawiać, czy to, co robi, jest dobre czy nie, ale nie przesadzajcie. Niech ma swoje zasady i według nich postępuje, niech popełni jakiś błąd.

Ukryty cel

Zdarza się wam, że czytanie o jakimś bohaterze, który ma swój cel, ale okazuje się potem, iż to nie jest jego prawdziwy cel, tylko udawany? Przed wszystkimi może pokazywać, że pragnie na przykład władzy, jednak potem okazuje się to pretekstem do ochrony rodziny.

Z jakich powodów cel może być ukryty?

• Groźba utraty czegoś. Przykład? Dwóch zabójców, wynajętych przez szefa pewnej firmy, porywa córkę szefa tej konkurencyjne. Jeśli ojciec dziewczynki nie podejmie się dobrej inwestycji, zdolnej dać mu więcej pieniędzy, by przelać je na konto sprawcy porwania, jego jedyne dziecko zginie. Od tej pory celem szefa firmy jest uzyskanie więcej pieniędzy, jednak tak naprawdę chce ich, by wykupić życie córki.
• Nieświadome dążenie do czegoś. Kiedy ktoś pragnie osiągnąć pewną rzecz, jednak w głębi serca wie, że to nie jest to, czego chce.
• Świadome dążenie do czegoś. Człowiek może chcieć coś zdobyć, lecz to tylko pretekst, by osiągnąć coś innego. To tak zwane okłamanie innych wokół siebie, by osiągnąć jakieś korzyści.

Ukryty cel nadaje się do tworzenia zwrotów akcji. Czytelnik myśli, że wie, do czego dąży bohater, gdy nagle okazuje się, że to nie jest jego prawdziwy cel.

Można ukrywać cel przed:

• Innymi bohaterami powieści. Czytelnik wie o tym, co jest pragnieniem postaci, ale wszyscy bohaterzy w książce nie. W tym przypadku można zaskoczyć czytelnika, owszem, bo wtedy pozostałe postacie nie wiedzą o pragnieniu i mogą robić rzeczy, których się można nie spodziewać. Przykład: ojciec porwanej córki chce zdobyć pieniądze i przekazać je porywaczom, czytelnik o tym wszystkim wie, ale pracownicy mogą nie wiedzieć i któryś z nich przyłapuje szefa firmy na tym działaniu. Zapewne pomyśli, że szef chce posłać na straty całą firmę i zwolnić wszystkich z pracy, dlatego będzie chciał go powstrzymać.
• Samym czytelnikiem. Niezbyt da się to zrobić przy głównym bohaterze, bo to z jego perspektywy jest pisana historia, ale można obdarować takim celem innych bohaterów. Wtedy są nieprzewidywalni, a ich cele nie do końca znane. Przykład: cała akcja z punktu powyżej, tylko przedstawiona z perspektywy tegoż pracownika.

Jak przedstawić człowieka z ukrytym celem, by nie ukazać od razu jego intencji?

Tu wystarczy pokazanie go w dwuznacznych sytuacjach, kiedy działanie bohatera za równo oznacza jedną rzecz, jak i drugą.

Konflikt pragnień

To ten moment, kiedy w bohaterze walczą dwa inne pragnienia. Ludzka natura jest taka, że często korcą ją pieniądze, władza czy sława, zaś człowiek może wybrać, co chce. Jednakże co by było gdyby w bohaterze ścierały się ze sobą dobre i złe pragnienie? Przykład:

Ojciec porwanej córki musi zapłacić za życie swojego dziecka pieniędzmi, które zdobędzie dzięki inwestycji, ale również ona da mu wiele bogactwa i zapewni dobrobyt na całe życie. Oddając szefowi firmy, który odebrał mu córkę, straci te pieniądze, natomiast zachowując je, jego jedyne dziecko umrze. Co wybierze bohater: pieniądze czy życie córki?

Tutaj ścierają się dwie rzeczy: pragnienie pieniędzy oraz rodzicielska miłość, a z racji tego, że każdy człowiek jest inny, nie da się jednoznacznie ocenić, jaki ktoś podejmie wybór, nawet jeśli z naszej perspektywy jest oczywisty. Tak, łatwo wybrać komuś, kto nie jest postawiony w takiej sytuacji, ale gdy ona w końcu zaistnieje, to jest naprawdę trudna decyzja. Postać, która musi dokonać tego wyboru, jest intrygująca, ponieważ nie wiadomo, co podejmie. Czytelnik może się domyślać, jednak, wiadomo, jest ono niczym w stosunku do słowa samego autora. Czytelnik może zmienić trochę fabułę, ale inni czytelnicy mogą go nie poprzeć, bo kanoniczne jest to, co autor sam narzuci.

Ten konflikt pragnień może też zaistnieć pomiędzy celem i zasadami moralnymi: czy ktoś, kto jest wierzący i dobry, podejmie się kradzieży, aby wyżywić dzieci? Czy wtedy będzie to kradzież czy nie?

Można też znaleźć inne wyjście z takiej sytuacji. Ojciec może mieć jakieś kontakty z tajnymi służbami lub może kogoś wynająć do odbicia córki i zyskać obydwie rzeczy: córkę i pieniądze.

Dobre jest też, jeśli swój cel nie tylko będzie miała główna postać, ale choćby też i kilka innych postaci, wtedy można urozmaicić fabułę. Równie dobrym pomysłem, jest dać takiemu kilka pragnień, by mógł je realizować z biegiem historii i umacniać się w przekonaniu, że da się je spełnić.

A Wy jak tworzycie cele swoich bohaterów?