Katalog schematów I - Droga bohatera.

Pisząc ostatnio o schematach w powieści, wpadł mi do głowy pomysł cyklów wpisów, w których będę omawiać poszczególne schematy, jakie są obecne nie tylko w powieściach, ale i w innych mediach, jak filmy, mangi, anime czy nawet gry. Na czym polegają, jak się je tworzy, jak można je pozmieniać i tak dalej. Na pierwszy ogień pomyślałam o jakże znanym i uniwersalnym motywie, jakim jest droga bohatera. I nie, nie chodzi o wysłanie bohatera po bułki do sklepu, bo zabrakło, ale o swoistą podróż, jaką postać przechodzi. Nie odbywa się ona jedynie na poziomie fizycznym, to znaczy bohater nie tylko jedzie z jednego kraju do drugiego czy chodzi na wyprawy, by zabijać potwory. Nie chodzi o tylko o to, by zapewnić czytelnikowi przyjemność w ciągłej linii napięć, walk, zwrotów akcji i tym podobnych, ale by dać mu też pożywkę w postaci emocji, uczuć, więzi bohaterów i ich wspomnień.

W filmie najbardziej widać tę podróż: bohater nagle zostaje wyrwany ze swojej codzienności (dostaje tajemniczy list, ktoś porywa jego rodzinę czy choćby zdarza się w jego pracy coś niezwykłego, co normalnie by się nie wydarzyło), wtedy też zwykle pojawia się decyzja, która często jest narzucana przez fabułę, bo gdyby nie podjął poprawnej decyzji i nie wybrał wyjścia ze swojej strefy komfortu, wtedy cała historia by się nie potoczyła dalej. Dalej bohater podejmuje się wyzwania i albo mu sprosta, albo nie. Najczęściej ma jakiś cel, poruszający go i skłaniający do ruszenia się z obecnego miejsca (pisałam o celach w poprzednim poście). Musi przebyć długą drogę przez całą fabułę, by spełnić swoje marzenie, ale nie chodzi tu jedynie o to, tylko o to, czego bohater uczy się, co doświadcza, co sobie uświadamia.

Cały proces można określić tak:

Zwyczajny świat bohatera

(Bohater żyje tak, jak żył do tej pory: np. dom – szkoła – dom).

|

Niecodzienne zdarzenie

(Nagle pojawia się coś, co zmienia lub ma dopiero zmienić codzienność bohatera: dostaje list, otrzymuje misje, ma wyjechać za granicę w sprawach służbowych, i pojawia się wyzwanie).

|

Decyzja

(Najczęściej nie dzieje się od razu, bohater musi zastanowić się, czy chce podjąć się wyzwania czy nie – ale zazwyczaj się zgadza. Czasem bohater nie ma zamiaru zadecydować i woli pozostać w swoim świecie, jednak potem może zostać siłą zmuszony do podjęcia się wyzwania, np. kiedy bohater coś traci i żeby to odzyskać musi wejść w głąb nowej rzeczywistości, która często jest mu nie znana, albo po prostu czyha na niego niebezpieczeństwo i to jedyna możliwość ratunku).

|

Podjęcie Decyzji

(Bohater podejmuje się decyzji, zmienia swoje dotychczasowe życie i od teraz biegnie na maratonie do końca opowieści).

|

Zapoznanie się z nową rzeczywistością

(Bohater przyzwyczaja się do nowego stanu rzeczy).

|

Ustalenie celu

(Zyskuje cel, do którego dąży, i to jest bardzo ważne, bo postać musi mieć jakiś cel, by mogła działać, a nie tylko siedzieć i czekać na anioły z Nieba).

|

Droga do niego

(Czyli podążanie do upragnionego celu, pokonując przeszkody lub nie pokonując).

|

Odkrycie

(Niezależnie czy bohater dojdzie do celu, czy nie, ale coś w sobie odkrywa, na przykład jakieś pragnienie, które było uśpione gdzieś głęboko w nim).

|

Przemiana

(Bohater zmienia się, bo uczy się czegoś nowego, odkrywa coś i zaczyna wszystko rozumieć. Jest już pewny tego, kim jest, do czego dąży i jaki jest).

Wbrew pozorom bohater nie musi osiągnąć celu, ważne, żeby coś zrozumiał, bo zmiany są istotne i są w każdym momencie naszego życia – zmieniamy pracę, wyprowadzamy się z domu i tak dalej. Nie tylko sytuacje się zmieniają, ale i sami ludzie. Ktoś może sobie uświadomić, że popełniał zło, zabijał i kłamał, wtedy postanawia stać się lepszym człowiekiem.

Schemat drogi bohatera jest zawarty wszędzie i to w każdej książce. Przykładami takich książek, gdzie ten motyw jest najbardziej widoczny, są:

Harry Potter

Znana wśród prawie wszystkich, choćby ze słyszenia, powieść o przygodach młodego czarodzieja. Tu właśnie następuje droga bohatera i to bardzo widocznie: Harry zostaje wyrwany ze swojej dawnej codzienności, podejmuje decyzję pojechania do Hogwartu, poznaje nowy świat, ustala sobie cel (pokonanie Voldemorta), zbliża się do celu, dokonuje odkrycia (uświadamia sobie, co jest ważne, choć nie ma tego dobitnie pokazanego, jednak jest ukazana jego miłość do Hogwartu, swojego domu, i chęć dążenia do jego uratowania), a wreszcie zmienia się.

Percy Jackson i Bogowie Olimpijscy

Tutaj również bohater zostaje wciągnięty do zupełnie nowego świata i to praktycznie bez swojej wiedzy. Musi podjąć decyzję, czy poniesie brzemię, jakie na nim ciąży, czy nie. Zgadza się i zaczyna odkrywać Obóz Herosów, uświadamia sobie, co jest ważne i na czym mu zależy, aby to chronić i powraca ze swojej wyprawy z doświadczeniem, które nabył.

A tutaj przykład z anime:

Naruto & Naruto Shippuuden

Młody ninja, który pragnie zostać hokage – przywódcą swojej wioski. Nie tylko historia ta zawiera w sobie motyw drogi, ale także, jak napisałam powyżej, typowe „od zera do bohatera”: ktoś, kto jest pechowcem w swoim wymarzonym fachu, staje się mistrzem. Tutaj bardzo wyraźnie widać drogę bohatera, chociaż sposób jej przedstawienia jest trochę inny, ale bardzo podobny – Naruto podejmuje się wyzwania zostania hokage, mając przy tym niekiedy wątpliwości i rozważając tę decyzję, dąży do tego celu swoją drogą, dokonuje odkrycia i przechodzi przemianę, by odkryć, że bycie hokage to nie tylko sława, ale i odpowiedzialność. Dorasta.

Teraz film:

Giganci ze stali

(Swoją drogą bardzo przeze mnie ceniony i polecany)

Historia opowiada o dawnym mistrzu walk robotów, który musi zająć się swoim synem, będącym, jak on, fanem robotyki. Podejmuje się on wyzwania, by odzyskać dawny honor, a z czasem następuje u niego przemiana dzięki synowi i zaczyna rozumieć, co jest w życiu najważniejsze.

Droga bohatera prawdę powiedziawszy sięga naprawdę odległych czasów: już w Nowym Testamencie ukazana jest historia Jezusa, który odbywa drogę i to niekoniecznie fizyczną, podróżując po różnych krainach, ale i, co najważniejsze, duchową.

Schemat drogi jest także podstawą fabuły, bo daje on możliwość zbudowania napięcia, wprowadzenia zwrotów akcji, coś, co się dzieje. Bez tego schematu bohater nie ma praktycznie co robić i wychodzi zbiór refleksji o jednym i tym samym, ale prawdziwa opowieść to nie to, tylko szereg różnych zdarzeń, przez które przechodzi bohater, a cel go napędza.

Najbardziej ten schemat widoczny jest gatunku:

• Przygodowym.
• Fantasy.
• Romans.
• Science fiction.

Jest on też w kryminale i obyczajowym, ale nie widać go zbyt dobrze, bo często jest inaczej skonstruowany, jak w kryminale (fabuła sprowadza się głównie do odszukania sprawcy, jednak zwykle przemiany głównego bohatera na poziomie psychicznym nie ma – jeśli wyłączyć wszystko, co nie wiąże się bezpośrednio z popełnionym przestępstwem), lub skupiony bardziej na wnętrzu, jak w obyczajowym (historia czasem jest oparta bardziej na refleksji z życia, niż na materialnych przygodach bohatera).

P.S. Wpis trochę później, niż zwykle, z powodu „przyczyn losowych”, ale jest Zmieniłam też szablon, myślę, że teraz jest bardziej „funkcjonalny”, czy jak to nazwać xd A Wy co myślicie o tym schemacie? Podoba Wam się to czy nie za bardzo? Czekam na opinie